De Muur die Europa in tweeën sneed
Op 13 augustus 1961 begonnen DDR-soldaten in één nacht de deelgrens door Berlijn af te sluiten met prikkeldraad en betonblokken. Wat begon als een noodmaatregel om de massale vlucht van DDR-burgers naar het Westen te stoppen, groeide uit tot een 155 kilometer lang systeem van muren, hekken, wachttorens en doodsstroken dat de stad 28 jaar lang dwars doorsneed. Naar schatting 140 mensen kwamen om het leven bij pogingen de Muur te passeren.
De Berlijnse Muur was niet één enkele muur, maar een dubbele constructie met daartussen de 'Todesstreifen' — de doodsstrip waar scherpschutters iedereen die probeerde te vluchten mochten neerschieten. Aan West-Berlijnse zijde begonnen burgers al vroeg de muur vol te schilderen met graffiti, protestuitingen en grafische kunst. Aan Oost-Berlijnse zijde was de muur blanco wit — een aanklacht in zichzelf.
9 november 1989: de avond die alles veranderde
Op 9 november 1989 kondigde DDR-woordvoerder Günter Schabowski per ongeluk aan dat de grensovergangen 'onmiddellijk' open zouden gaan — hij had zijn briefing niet gelezen en wist niet dat het om een gecontroleerde maatregel ging. Berlijnse burgers stroomden spontaan naar de grensposten. Bewakers, overspoeld en zonder instructies, lieten iedereen door.
In de nachten daarna namen gewone Berlijners houwelen, hamers en schroevendraaiers mee en begonnen de Muur te slopen. Ze werden 'Mauerspechte' (muurspechten) genoemd. Binnen een jaar was het overgrote deel van de 155 kilometer muur gesloopt of verwijderd. Slechts enkele fragmenten bleven bewaard als historisch monument — waaronder het stuk langs de Mühlenstraße in Friedrichshain, dat nu de East Side Gallery is.
De East Side Gallery: 118 kunstwerken van wereldklasse
In 1990 kwamen 118 kunstenaars uit 21 landen naar Berlijn om de nu vrijgekomen oostzijde van de Muur te beschilderen. Het resultaat is de langste openluchtgalerie ter wereld: 1316 meter kunst langs de Spree in de wijk Friedrichshain. De kunstwerken lopen uiteen van politieke statements tot hoopvolle visioenaire taferelen over eenheid en vrijheid.
De beroemdste schildering is 'Mein Gott, hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben' — de beruchte broederskus waarbij Dmitri Vrubel de Oost-Duitse leider Erich Honecker en de Sovjet-leider Leonid Brezjnev kussend op de mond afbeeldde. Een ander hoogtepunt is 'Test the Best' van Birgit Kinder, waarop een Trabant door de Muur rijdt. En Thomas Klingsteins 'Detour to Happiness' verbeeldt de gekleurde dromen van een generatie achter het IJzeren Gordijn.
De schilderingen zijn in de loop der jaren gerestaureerd — soms door de originele kunstenaars zelf — en worden beschermd als monument. Loop de volledige 1316 meter rustig op en neer: reken op een goed uur voor de volledige route.
Praktisch bezoeken: gratis, altijd open
De East Side Gallery is een openbare locatie langs de Mühlenstraße in Friedrichshain en is gratis toegankelijk, zeven dagen per week, dag en nacht. De dichtstbijzijnde S-Bahn-halte is Ostbahnhof (S3, S5, S7, S9, S75) — van het station loop je in vijf minuten naar het begin van de galerie. Aan de andere kant ligt de halte Warschauer Straße (U1, U3, S3, S5, S7, S9).
Tip: ga op een doordeweekse dag in de ochtend — het mooiste licht voor fotografie is vroeg en er zijn dan minder mensen. In het weekend en zomers kan het erg druk zijn, met reisgroepen en selfie-stokken voor de beroemde muurschilderingen. Langs de galerie zijn terrassen en kleine souvenirwinkels. De Oberbaumbrücke ligt op tien minuten lopen.